Rzeźnie rolnicze mogą być podstawą prowadzenia przetwórstwa w gospodarstwie już w ramach przepisów o rolniczym handlu detalicznym lub w ramach działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (MLO). Rzeźnie rolnicze pozwalają na pozyskiwanie mięsa z własnych zwierząt do produkcji żywności na uproszczonych zasadach.

Dla konsumentów – przepisy te umożliwiają dostęp do mięsa prosto od rolnika.

Podstawy prawne:

Możliwość uruchamiania w gospodarstwach tzw. rzeźni o małej zdolności produkcyjnej wprowadzono przepisami w 2020 roku na podstawierozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 grudnia 2019 r. w sprawie niektórych wymagań weterynaryjnych, jakie powinny być spełnione przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego w rzeźniach o małej zdolności produkcyjnej, położonych na terenie gospodarstw (Dziennik Ustaw 2020 r. poz. 56).

Rolnicy mogą ubijać w rzeźniach rolniczych zlokalizowanych w gospodarstwie swoje zwierzęta przeznaczone do uboju oraz zwierzęta innych rolników, których gospodarstwa znajdują się w tym samym powiecie lub w powiatach sąsiadujących do powiatu, w którym zlokalizowana jest przedmiotowa „rzeźnia rolnicza”. W rzeźniach takich dopuszcza się rozbiór mięsa pozyskanego z ubijanych zwierząt. W przypadku, gdy podmiot prowadzący rzeźnię rolniczą posiada kilka siedzib stad, w tym siedziby położone poza powiatem i powiatami sąsiadującymi z tym, w którym zlokalizowana jest rzeźnia, ograniczenia terytorialne go nie dotyczą. Dla rzeźni rolniczych ustalono dzienne limity ilościowe w odniesieniu do ubijanych zwierząt z grup:

- drobiu albo zajęczaków – 50 sztuk,

- ptaków bezgrzebieniowych – 1 sztukę,

- świń o wadze:

- równej lub powyżej 15 kilogramów – 6 sztuk,

- poniżej 15 kilogramów – 10 sztuk,

- owiec albo kóz o wadze:

- równej lub powyżej 15 kilogramów – 6 sztuk,

- poniżej 15 kilogramów – 10 sztuk,

- bydła albo koni:

- w wieku równym lub powyżej 3 miesięcy – 1 sztukę,

- w wieku poniżej 3 miesięcy – 2 sztuki,

- kopytnych zwierząt dzikich utrzymywanych w warunkach fermowych – 3 sztuki.

Z powyższych grup rolnicy są zobowiązani do nieprzekraczania limitu 50 szt. łącznie wszystkich ubijanych dziennie zwierząt. Przy czym powiatowy lekarz weterynarii właściwy ze względu na miejsce prowadzenia przez rolnika rzeźni rolniczej, na wniosek tego rolnika, może wyrazić zgodę na przekroczenie dziennego limitu zwierząt poddawanych ubojowi, pod warunkiem zachowania rocznego limitu zwierząt poddawanych ubojowi, który wynosi w przypadku:

- drobiu albo zajęczaków – 18 250 sztuk;

- ptaków bezgrzebieniowych – 365 sztuk;

- świń o wadze:

- równej lub powyżej 15 kilogramów – 2190 sztuk,

- poniżej 15 kilogramów – 3650 sztuk;

- owiec albo kóz o wadze:

- równej lub powyżej 15 kilogramów – 2190 sztuk,

- poniżej 15 kilogramów – 3650 sztuk;

- bydła albo koni:

- w wieku równym lub powyżej 3 miesięcy – 365 sztuk,

- w wieku poniżej 3 miesięcy – 730 sztuk;

- kopytnych zwierząt dzikich utrzymywanych w warunkach fermowych – 1095 sztuk.

Zwierzęta, których dotyczy obowiązek identyfikacji i rejestracji, ubijane w rzeźni rolniczej

muszą być prawidłowo zidentyfikowane.

Warunki weterynaryjne:

Dla rzeźni rolniczych ustanowiono warunki weterynaryjne, a także podlegają one procedurze zatwierdzania u powiatowego lekarza weterynarii. We wniosku o zatwierdzenie zakładu należy poinformować lekarza weterynarii o zamiarze prowadzenia rzeźni rolniczej oraz czy będzie prowadzony rozbiór mięsa. Decyzja administracyjna zatwierdzająca lub zatwierdzająca warunkowo zakład powinna wskazywać w uzasadnieniu z jakich odstępstw zakład korzysta. W praktyce rolnik zamierzający prowadzić rzeźnię rolniczą składa do lekarza weterynarii projekt technologiczny z opisem planowanej produkcji i schematem technologicznym. Przy czym na tym etapie ważne jest ustalenie rodzaju działalności, surowców i produktów pochodzenia zwierzęcego, które będą produkowane w zakładzie; określenie systemu dostaw, maksymalnej tygodniowej zdolności produkcyjnej zakładu; określenie systemu dostawy wody; opis sposobu przechowywania odpadów i ubocznych produktów pochodzenia

zwierzęcego oraz wskazanie planowanej lokalizacji zakładu. Plan ten zatwierdza lekarz weterynarii właściwy ze względu na siedzibę wnioskodawcy. Po ukończeniu procesu inwestycyjnego, co najmniej na 30 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności, należy złożyć wniosek do właściwego terytorialnie powiatowego lekarza weterynarii o zatwierdzenie zakładu. Zgodnie z przepisami, wniosek o zatwierdzenie zakładu musi zawierać:

a) imię, nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres wnioskodawcy;

b) numer w rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo numer identyfikacji podatkowej (NIP), albo numer identyfikacyjny w ewidencji gospodarstw rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności – w przypadku pomieszczeń gospodarstwa, o ile wnioskodawca takie numery posiada;

c) określenie rodzaju i zakresu działalności, która ma być prowadzona, w tym rodzaju produktów pochodzenia, które mają być produkowane w tym zakładzie (tylko ubój zwierząt czy również o prowadzenie rozbioru mięsa);

d) określenie lokalizacji zakładu, w którym ma być prowadzona działalność;

e) informację, że zamierza się skorzystać z krajowych środków dostosowujących.

Po przeprowadzeniu kontroli zakładu przez powiatowego lekarza weterynarii i uzyskaniu zatwierdzenia lub warunkowego zatwierdzenia rzeźni, można rozpocząć działalność.

Co do szczegółów i ułatwień, to ustalono, że rzeźnia rolnicza będzie mogła się składać nawet z jednego pomieszczenia pod warunkiem zachowania bardzo dobrej organizacji pracy. Podmioty prowadzące rzeźnie rolnicze, poza wymogami omówionego rozporządzenia, są zobowiązane do spełnienia wymagań określonych dla rzeźni w innych przepisach prawa krajowego lub unijnego, dotyczących, np. kryteriów mikrobiologicznych dla mięsa, łańcucha chłodniczego, czy kwalifikacji osób dokonujących uboju, w tym rozporządzenia (WE) 852/2004 i (WE) 853/2004. Badania przedubojowe i poubojowe są obowiązkowe dla prowadzących rzeźnię. Czynności te prowadzone są przez wyznaczonych lekarzy weterynarii lub pełnoetatowych pracowników PIW. Rzeźnie rolnicze przekazują próbki mięsa do badań na obecność włośni. „Rzeźnie rolnicze” podlegają okresowym kontrolom przeprowadzanym przez powiatowych lekarzy weterynarii na podstawie analizy ryzyka. Kontrole prowadzone są w najistotniejszych sprawach bezpieczeństwa żywności (w tym dobra praktyka higieniczna - GHP, dobra praktyka produkcyjna – GMP i system HACCP), ponadto sprawdzane jest spełnienie wymagań dotyczących higieny, przyprowadzania badań, identyfikacji i rejestracji oraz dobrostanu zwierząt. Kontrole obejmują strukturę, wyposażenie, procedury wdrożone w rzeźni.

Postępowanie w przypadku chorób zakaźnych:

W ramach „rzeźni rolniczej”, jak podaje Główny Inspektorat Weterynarii w Informacji dla rolników, nie można ubijać zwierząt pochodzących ze stad lub gospodarstw, których status epizootyczny w odniesieniu do chorób zakaźnych zwierząt uznany zgodnie z przepisami o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt jest niższy od statusu epizootycznego gospodarstwa, na terenie którego znajduje się „rzeźnia rolnicza”, lub od statusu epizootycznego stad zwierząt utrzymywanych w tym gospodarstwie, tzn. jeśli gospodarstwo, na terenie którego znajduje się „rzeźnia rolnicza” ma status urzędowo wolny od określonej choroby zakaźnej nie można wówczas ubijać w rzeźni zwierząt z gospodarstw o statusie epizootycznym niższym niż status „rzeźni rolniczej” czy statusie zawieszonym (np. przy dodatnim wyniku w kierunku choroby Aujeszkyego u świń lub podejrzeniu gruźlicy bydła, enzootycznej białaczki była czy brucelozy) lub cofniętym statusie urzędowo wolnym od określonej choroby zakaźnej.

Mięso pochodzące z rzeźni rolniczych będzie mogło być wywożone do innych państw członkowskich oraz do państw trzecich w przypadku, gdy właściwe władze państwa trzeciego nie określiły wymagań, które nie będą mogły być spełnione.

Anna Walas